Macaron’da bir kapının önünde iki dakika fazla durun

L. Juliette DİNDAR

22-11-2026 19:11

Ayvalık'ta Macaron'a girdiğinizde çoğumuz aynı şeyi yaparız: güzel bir kapı görürüz, telefonu çıkarıp bir kare çeker, yolumuza devam ederiz. Bu yazıda sizden tek bir şey isteyeceğim: kapının önünde iki dakika fazla durun. Çünkü bu mahallenin hikâyesi bir otun, bir taşın ve bir nüfus değişiminin etrafında dönüyor.

Önce adına bakalım. Macaron, Ayvalık merkezinde Hayrettin Paşa Mahallesi'nin bir muhiti olarak anılıyor. Adının mercanköşk otundan geldiği söyleniyor; kekik ailesinden gelen bu bitki eskiden burada yetiştirilmiş. Bu anlatı gezi yazılarında da yerel hafızada da aynı şekilde dolaşıyor, ama adın kökenini belgeyle kesinleştiren bir kaynağa ulaşılmıyor. O yüzden bunu kesin bilgi diye değil, mahallenin kendi anlattığı hikâye olarak aktarıyorum.

Kapı ve pencere çevrelerinde gördüğünüz taşın adı sarımsak taşı. Volkanik kökenli ve damarları sarımsağa benzediği için bu adı almış. Islak halde kırmızıya yakın, yıllar içinde koyulaşan bir tonu var; ıslakken kolay işleniyor, kuruyunca sertleşiyor. Ustaların onu seçmesi tesadüf değil. Taşın Sarımsaklı yakınlarındaki Badavut'ta, Karakol Dağı denilen tepeden çıkarılıyor.

Evler neden bu kadar gösterişli diye soracak olursanız, cevap para. Ayvalık 1850'lerden sonra zeytinyağı ve sabun ticaretiyle büyüdü ve bu zenginlik cephelere yansıdı. Dar bir cephede süslü bir kapı, evin sahibinin vitrini gibi çalışmaktaydı. Bazı giriş kapılarının iki yanında sütunlar, üstünde üçgen bir alınlık bulunmaktadır aslında antik tapınak girişlerine öykünen bu düzen, bize dönemin neo-klasik üslubundan geldiğini göstermektedir. Bunların yanı sıra zemin katı mutfak, kiler ya da dükkân olarak kullanılan evlerde sokağa açılan ikinci bir kapı sık görülür. Yani kapıların düzeni, evin içinde nasıl yaşandığını da bizlere anlatır.

Bence bu sokakları anlamak için mübadeleyi de hatırlamak gerektiğini düşünüyorum. Şöyle ki Rumlar yerleşimden ayrıldıktan sonra boşalan evlere Makedonya,Girit ve Midilli'den gelen mübadiller yerleştirilmişti. Bu değişim yalnızca nüfusu değil, evlerin ve mahallelerin gündelik hayatını da etkiledi. Bir dönem başka ailelerin yaşadığı evlere yeni sakinler taşındı. Mutfak alışkanlıkları, konuşulan diller, gelenekler ve komşuluk ilişkileri zamanla değişti.

Bugün Macaron’da gördüğümüz evler bu yüzden tek bir dönemin ya da tek bir topluluğun hikâyesini anlatmıyor.

Bazen bir evin geçmişini öğrenmek, o evde yaşayan insanların hikâyesini öğrenmekle mümkün oluyor. Ayvalık’ın belleği de biraz böyle oluşmuş: Değişen aileler, değişen hayatlar, ama ayakta kalmaya çalışan aynı sokaklar.

Mahallenin yakın geçmişine bakacak olursak da maalesef pek pembe olmadığını görürüz. Mübadele sonrasında Macaron'da kahvehane ve kabadayılık kültürü gelişmiş; bu ün 1960'lardan sonra azalsa da sokak uzun süre tekinsiz kalmış ve bugünkü halini 2010'larda açılan butik otel ve pansiyonlarla dönüşüme uğramıştır. Yani bugün fotoğraf çektiğimiz sokak, her dönem böyle bakılan bir sokak değilmiş.

Gezerken Barbaros Caddesi çevresindeki sokaklardan girmeniz yeterli. Yakınlarda Hayrettin Paşa Camii var. Ayvalık'ın ilk kiliselerinden biri olan Kato Panayia 1850'de inşa edilmiş, Cumhuriyet döneminde camiye çevrilmiş. İçeride yedişer sütun var; bir zamanlar bu sütunları süsleyen ikonlar ve resimler sıvayla kapatılmış. Ayrıca yakında Ayazma da var. Apsisi olmayan, doğrudan şifalı su için tasarlanmış bağımsız bir yapı. Vaktiniz varsa İsmetpaşa Mahallesi'ndeki Taksiyarhis Anıt Müzesi'ne de uzanın derim. Kentin en eski kilisesi olarak biliniyor ve restore edilip müzeye dönüştürülmüş.

Lezzet tarafında önce tostu söyleyeyim, çünkü Ayvalık deyince ilk o akla geliyor. Adı 2023'te Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından geleneksel ürün adı olarak tescil edilmiş. Ama sofradaki asıl hikâye ise zeytinyağlılar ve otlar. Mevsimine göre arapsaçı, akkız, izbinye, radika, azma gibi yöresel otlar çıkıyor. Mutfakta Türk, Yunan ve Boşnak izleri birleşiyor; Girit ve Midilli mutfağının etkisi de sofrada oldukça belirgin. Deniz mezelerinde papalina gibi balıklar öne çıkıyor. Koruk suyu için yaz başını kollayın: koruk dönemi Haziran-Temmuz civarındadır.

Ne zaman gidilir sorusuna gelince, sakin gezmek isteyenler için ilkbahar ve sonbahar oldukça uygundur. Yazın merkez daha kalabalık olduğu için bu güzel yerleri içinize sindirerek gezmek biraz zor oluyor. Taş cepheleri ve dar sokakları rahat görmek için sabah saatleri iyi bir tercih. Uzun bir programa da gerek yok, acele etmemek yeterli. Avluların bir kısmı özel mülk, onlara dışarıdan bakmakla yetinin. Müze ve cami ziyaretlerinde saatleri gitmeden teyit edin.

Son olarak değerli okurlarım Macaron’da dolaşırken tarihin içinde geziyormuş gibi hisseddip heyecanlanıyorsunuz çünkü insanın aklında hep aynı sorular kalıyor: Bu kapılardan kimler geçti, hangi avlularda kimler yaşadı, hangi sofralar kuruldu, hangi diller konuşuldu, nasıl hayatlar ve hikayeleri vardı?

Ayvalık’ı yalnızca denizi ve gün batımıyla tanımak mümkün. Ama bu kenti gerçekten anlamak istiyorsanız eski sokaklarına da zaman ayırın.

Fotoğrafı yine çekin, ama bu sefer neyi çektiğinizi bilerek çekin.

DİĞER YAZILARI Ayvalık’ın Rum Evleri, Boşnak Böreği ve Sanat Atölyeleriyle Saklı Köyü 01-01-1970 03:00