Küçükköy: Ayvalık’ın Rum Evleri, Boşnak Böreği ve Sanat Atölyeleriyle Saklı Köyü
Ayvalık merkezine araçla 15 dakika. Adı yeniçerilere dayanan, taş evleri Rumlardan kalan, mutfağı Boşnaklarla gelen bir köy.
Ayvalık’a giden çoğumuz önce denizi düşünür. Cunda, Şeytan Sofrası, Sarımsaklı, bir de zeytinyağı. Oysa merkezden 15 dakika uzaklıkta, çoğu kişinin plan arasına sıkıştırıp geçtiği bir köy var. Küçükköy. Eski adıyla Yeniçarohori.
Buraya fotoğraf çekmeye gelenler az değil, haklılar da. Ama Küçükköy’ü güzel bir arka plan saymak ona haksızlık olur. Taş duvarların arkasında anlatılmayı bekleyen üç ayrı hikâye var: bir Rum köyü, bir mübadele ve oraya yerleşen Boşnaklar.
Yeniçerilerin yeri, Rumların köyü
Yeniçarohori, “yeniçerilerin yeri” demek. Anlatılana göre Fatih Sultan Mehmet 1462'de Midilli’yi almadan önce bölgeye yeniçeri yerleştirmiş, adı da buradaki Rumlar koymuş. Bu hikâyeyi rivayet olarak okumak lazım ama köyün adı bugün de aynı kökten geliyor.
- yüzyılda Küçükköy’de Rum nüfus ağırdı ve köyün Ayos Athanasios adında bir kilisesi vardı. 1821'de Yunan isyanı sırasında çıkan yangınlarda Ayvalık ve Cunda ile birlikte Küçükköy de yıkıldı. Sonraki yıllarda evler ve kiliseler yeniden yapıldı.
Sonra mübadele geldi. 30 Ocak 1923'te Lozan’da imzalanan sözleşme, Türkiye’deki Ortodoks Rumlarla Yunanistan’daki Müslümanların yer değiştirmesini kararlaştırdı. Küçükköy’ün Rum nüfusu ayrıldı.
Boşnak kimliğinin kaynağı ise tek bir olay değil. Balkan savaşlarının ardından 1913-14'te köye yerleşen Boşnaklardan söz eden çalışmalar var. Mübadeleden sonra da Karadağ, Saraybosna ve Sancak taraflarından gelenler eklenmiş. Yani bugün gördüğünüz kültür, üst üste binmiş birkaç göç dalgasının sonucu.
Taş sokaklarda yavaş yürümek
Küçükköy’ü yürümek için en iyi yer olarak görüyorum. Dar sokaklar, taş cepheler, ahşap kapılar, birbirine açılan küçük meydanlar. Restore edilen Rum evlerinin bir kısmı bugün konaklama tesisi, galeri ya da küçük işletme olarak kullanılıyor. 2020'de köyün kentsel sit alanındaki 12 yapı birinci grup kültür varlığı olarak tescillenmiştir.
Küçükköy Camii: Kilise olarak doğan bir yapı
Köy meydanındaki Küçükköy Camii, eskiden Ayos Athanasios Kilisesi’ydi. Kayıtlarda 1840 civarına tarihleniyor. Mübadeleden sonra camiye çevrilen yapı, köyün geçirdiği dönüşümü tek bir binada gösteriyor. Kemerli girişine ve taş işçiliğine mutlaka bakın.
Kent Müzesi (Göç Müzesi): Eski okulda bir köyün hafızası
Cami avlusundaki eski okul binası, göç temalı bir müzeye dönüştürülmüş. Bazı kaynaklar 2013'te açıldığını aktarıyor ve Göç Müzesi diye de anıyor. Göç yalnızca yer değiştirmek değildir. Yemeği, müziği, konuşma biçimini ve aile hikâyelerini de taşır. Müzenin açık olduğu günleri ve saatleri gitmeden öğrenin.
Sanat köyü olmak
Küçükköy’ün son yıllarda daha çok ziyaretçi çekmesinin bir nedeni de sanat. 2010'dan sonra bir grup sanatçı köye taşınmış. Köyün taş dokusunun korunmasında bu sanatçıların payı büyük deniyor. Bugün seramik, resim, baskı ve el yapımı tasarım ürünleri satan atölyelerle karşılaşıyorsunuz.
Benim önerim, sokakları geçerken açık olan galerilere ve atölyelere de girmeniz. Köyün bugünkü hayatını en iyi orada görüyorsunuz.
Boşnak mutfağı: Ne yemeli?
Küçükköy’e gidip Boşnak lezzetlerini tatmadan dönmek olmaz.
- Boşnak böreği: Geleneksel olanı ıspanaklı ve peynirli. Bugün patatesli ve kıymalı versiyonlarını da bulabilirsiniz.
- Boşnak mantısı: İnce hamurun içine kıymalı harç konuyor, üzerine yoğurt ve tereyağlı sos geliyor. Bildiğimiz mantıdan epey farklı.
- Soka: Süt ve kaymakla, sirke kullanılmadan fermente edilen biber turşusu. Kahvaltıda da meze olarak da yeniyor.
- Ayvar: Közlenmiş kırmızı biberden yapılan Balkan ezmesi.
- Trileçe: Latin Amerika’daki tres leches kekinin Balkan ve Türkiye uyarlaması. Kökeni tartışmalı ama sofradaki yeri sağlam.
Köyün sofrası elbette yalnızca Boşnak yemeklerinden oluşmuyor. Ayvalık’ın zeytinyağlıları ve deniz ürünleri de menüde yer alıyor.
Gitmeden önce
- Ayvalık merkezinden araçla yaklaşık 15 dakika, Sarımsaklı plajlarına da yakın. Yani deniz gününüzün arasına rahatça sığar.
- Kısa bir tur bir iki saatte biter ama atölyeler ve yemeği ekleyince yarım güne yayılır.
- Müze ve galeri saatleri değişebilir, gitmeden kontrol edin.
- Evler hâlâ yaşanan evler, fotoğraf çekerken saygılı olun.
Küçükköy’e, Cunda’ya yetişme telaşıyla uğramayın. Bir börek ısmarlayın, meydanda oturun, camiye bir de bu gözle bakın. Bu köyün ne Rum ne Boşnak ne de sanatçı köyü olarak tek cümleyle anlatılabildiğini, o zaman anlarsınız.
![[adv_img_alt]](https://www.burshabermedya.com/files/uploads/advert/1795263020-8af17.png)