[adv_img_alt]
Burshabermedya.com
Burshabermedya.com
KÖŞE YAZISI

Etiketlenen Çocuklar, Uyuşturulan Gelecekler

Zeynep DİZDAR Zeynep DİZDAR Yazarın tüm yazıları
18-10-2026 22:45 4 dk okuma 209
Paylaş:

Eğitim ve sağlık sistemimizin kesişim noktasında, hepimizi derinden üzen ve çocuklarımızın geleceğini tehdit eden sessiz bir süreç yaşanıyor. Bir zamanlar çocukluğun doğal bir parçası saydığımız hareketlilik, merak ve tükenmeyen enerji; bugün ne yazık ki kitleler halinde tıbbi birer “bozukluk” ilan edilerek etiketleniyor. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanıları, iyi niyetli yönlendirmelerin ötesine geçip adeta otomatikleşen bir reçete sürecine dönüşmüş durumda.

​Görüştüğüm bir velinin paylaştığı şu samimi tablo, meselenin insani boyutunu gözler önüne seriyor:

​“Sınıfımızda topu topu 15 öğrenci var. ‘Bu çocuk durmuyor, dikkatini toplayamıyor’ denilerek 8 tanesi uzmana yönlendirildi. Uzman da 14 maddelik, tamamen yoruma açık gözlem formlarını doldurtup hepsine aynı tanıyı koydu. Öğretmenimizin iyi niyetli yönlendirmesi uzmanda ister istemez ‘bir bildiği vardır’ algısı yarattı. Sonuç mu? 15 kişilik sınıfta 8 evladımız ilaçla uyuşturulmuş, hareketliliği bastırılmış şekilde oturuyor.”

​Sistemik Konfor ve Çocuğun Mağduriyeti

​Peki, nasıl oluyor da bir sınıftaki çocukların yarısı aniden “tıbbi olarak rahatsız” sayılabiliyor?

​Burada ne öğretmenlerimizi ne de okullarımızı suçlamak doğru olur. Öğretmenlerimiz ve rehberlik kadrolarımız kalabalık sınıflarda en iyi eğitimi vermeye çalışırken, ailelerimiz de yoğun hayat temposu içinde evlatlarına yetebilmek için çırpınıyor. Ancak bu iyi niyetli arayışlar, ne yazık ki sistemin kolaycılığa kaçmasına zemin hazırlıyor:

​Sınıf içi beklentiler: Çocuklardan uzun saatler boyunca hiç kıpırdamadan oturmaları bekletildiğinde, gelişimsel olarak henüz bu olgunluğa erişmemiş hareketli çocuklar hızla “uyumsuz” olarak görülebiliyor.

​Ailevi kaygılar: Çocuklarının eğitimde geri kalmasından endişe eden anne babalar, onların duygusal veya çevresel ihtiyaçlarını derinlemesine incelemek yerine tıbbi reçeteleri hızlı bir “çözüm” gibi görebiliyor. “Çocuğumun rahatsızlığı var” yaklaşımı, arkadaki asıl nedenlerle yüzleşmeyi geciktiriyor.

​Oysa o çocuğa kimse durup sormuyor: Seni bu kadar huzursuz eden, sıralara sığdıramayan şey ne?

​Bilimsel Gerçekler: “Tıbbileştirilen” Çocukluk

​Bu tablo sadece bir gözlem değil; uluslararası bilimsel araştırmalar da gelişimsel süreçlerin nasıl tıbbileştirildiğini açıkça ortaya koyuyor:

​Subjektif Ölçüm Araçları ve Algı Yanılsaması: DEHB değerlendirmesinde kullanılan 14 ila 28 maddelik gözlem ölçekleri tamamen subjektiftir (kişisel yoruma dayanır). Ortada kan testi veya beyin emarı (MR) gibi objektif biyolojik bir veri yoktur. Öğretmenin veya ailenin anlık gözlemi puanlamayı, o puanlama da tanıyı belirler.

​Yanlış Tanı İstatistikleri (Yaş Etkisi): Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry gibi saygın dergilerde yayımlanan araştırmalar; sınıftaki en küçük yaş grubunda yer alan çocukların, sadece gelişimsel olarak biraz daha immature (olgunlaşmamış) olmaları sebebiyle akranlarına kıyasla %30 ila %50 oranında daha fazla DEHB tanısı aldığını ve ilaca başlatıldığını göstermektedir.

​Tanı Ölçütlerinin Esnetilmesi: DSM-IV Hazırlama Komitesi Başkanı Prof. Dr. Allen Frances, “Normalin Şifası” başlıklı çalışmasında, psikiyatrik tanı ölçütlerinin genişletilmesiyle sağlıklı çocukluk davranışlarının nasıl tıbbi birer bozukluk gibi algılandığını ve çocukların aşırı ilaç kullanımına maruz bırakıldığını detaylarıyla anlatmaktadır.

​Çevresel Faktörlerin Görmezden Gelinmesi: Aile içi dinamikler, ekran sürelerinin artması, hareketsiz yaşam, yetersiz beslenme veya akran ilişkileri analiz edilmeden doğrudan nörolojik ilaçlara başvurulması, gerçek nedenleri ortadan kaldırmamakta; sadece belirtileri uyuşturmaktadır.

​Sayın Sağlık Bakanıma Açık Çağrı

​Kıymetli Sağlık Bakanım,

​Toplum sağlığı ve özellikle evlatlarımızın ruhsal ve fiziksel gelişimi konusundaki yüksek hassasiyetinizi, bu konulara gösterdiğiniz derin ihtimamı gayet iyi biliyoruz. Tam da bu multidisipliner yaklaşımınıza ve vizyonunuza güvenerek bu hayati konuyu zatıalinizin takdirlerine sunmak istiyorum.

​Geleceğimizin teminatı olan çocuklarımızın, gelişimsel süreçlerinin doğal bir gereği olan hareketliliklerinin hızlı reçetelerle bastırılmasına izin veremeyiz. Biliyoruz ki sizlerin liderliğinde atılacak adımlar, bu gidişatı tersine çevirecek güce sahiptir:

​Çok Yönlü Değerlendirme Protokolleri: Çocuklarımıza kırmızı veya yeşil reçeteli uyarıcı ilaçlar başlanmadan önce, sürecin sadece kısa gözlem testlerine dayanması engellenmeli; detaylı psikopedagojik ve ailevi değerlendirmeleri içeren zorunlu kontrol mekanizmaları kurulmalıdır.

​Sağlık ve Eğitim İş Birliğinde Bütüncül Yaklaşım: Milli Eğitim Bakanlığımız ile kurulacak ortak çalışma kurulları sayesinde, okullardaki rehberlik süreçlerinin ilaca yönlendirme yerine; çocukların hareket ihtiyacını, oyun hakkını ve aile içi iletişimi destekleyen koruyucu ruh sağlığı modellerine kavuşturulması sağlanmalıdır.

​Klinik Denetim ve Farkındalık: Çocuk psikiyatrisi ve psikoloji alanındaki tanı süreçlerinin standartları yükseltilmeli, tek taraflı algı yanılsamalarının önüne geçecek bağımsız değerlendirme kurulları aktif hale getirilmelidir.

Teşhis Çocuğun Değil, Sistemin Hastalığıdır!

​Ailelerin sabırsızlığı, okulların performans baskısı, çağın getirdiği koşturmaca ve yetişkinlerin tahammülsüzlüğü... Hepimizin pay sahibi olduğu bu devasa yükü, minnacık bir çocuğun omuzlarına yıkmak ne kadar adildir?

​Sayın Bakanım; tıkandığımız her yerde faturayı minik bedenlere kesiyoruz. Bir çocuğun neşesini, coşkusunu, merakını ve hatta kırgınlığını bir kırmızı reçeteli hapla uyuşturup, onu “uyumlu bir yetişkin gibi” sıraya oturtmak bir tedavi değildir. Ortada hasta bir çocuk yok; hastalanmış, sabırsızlaşmış ve kolaycılığa kaçan bir sistem var.

​Kendi eksiklerimizin, ilgisizliğimizin ve tahammülsüzlüğümüzün bedelini o ufacık bedenlere “bozukluk” etiketi yapıştırarak ödetmeyelim. Çocuklarımızı reçetelerin soğuk gölgesinden çekip alalım. Çünkü onları uyuşturarak kurtardığımız şey onların geleceği değil, sadece bizim anlık konforumuzdur.

Bu yazıdaki görüşler yazarına aittir, Burshabermedya.com yayın politikasını yansıtmayabilir. İzinsiz kopyalanamaz, alıntılarda kaynak gösterilmesi zorunludur.

Zeynep DİZDAR — Diğer Yazıları

Tümü

Yorumlar

2 değerlendirme
Editoryal moderasyon aktif

Yorum Yaz

Yorumunuz incelendikten sonra yayın ilkelerimize uygun bulunması hâlinde yayınlanır. Hakaret, iftira ve reklam içeren ifadeler reddedilir.

adlı okura yanıt yazıyorsunuz.
0 / 2000

💕

💕💕❤️❤️

22.10.2026
❤️
ZD

Zeynep Dizdar

31.10.2026
Teşekkür ederim