Arabamızın motorundan alışılmadık bir ses gelse ustanın yolunu tutarız. Telefonumuzun şarjı azaldığında priz arar, evimizin duvarında çatlak görsek tamir ettiririz.
Peki ya kendi bedenimiz?
Yorgunluğu yoğunluğa, uykusuzluğu strese bağlar; kimi zaman önemsenmesi gereken belirtileri bile “Geçer herhâlde” diyerek erteleriz. İşin ilginç tarafı, arabamızın bakım tarihini hatırlarız da kendi sağlık kontrolümüzün en son ne zaman yapıldığını hatırlamayız.
Dünya Sağlık Örgütü, daha 1946 yılında sağlığı yalnızca hastalık veya sakatlığın olmayışı olarak değil; bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hâli olarak tanımlamıştı. Aradan geçen seksen yıla rağmen bizler hâlâ sağlıklı olmayı çoğu zaman bir yerimizin ağrımamasıyla eş tutuyoruz. Oysa insan, yalnızca organlarından ibaret değildir. Bedeni kadar ruhu, ruhu kadar yaşadığı hayat da sağlığının bir parçasıdır. Belki de en büyük yanılgımız burada başlıyor: Hastalanmadığımız sürece sağlıklı olduğumuzu sanıyoruz. Hâlbuki bazı hastalıklar, biz onları fark edene kadar sessizce ilerliyor.
İşte koruyucu hekimliğin önemi de tam burada ortaya çıkıyor. Bir hekim olarak bunun pek çok örneğiyle karşılaşıyorum. Bütün çabasına rağmen kilo veremeyen, defalarca diyet deneyen hastalarımız oluyor. Ayrıntılı değerlendirmede bazılarında uyku apne sendromu gibi kilo kontrolünü güçleştirebilen ve ayrıca değerlendirilmesi gereken sorunlar saptayabiliyoruz.
Bazen çözüm, daha fazla çabalamakta değil, neden sonuç alamadığımızı araştırmaktadır.
“Hiç şikâyetim yok” diyen hastalarımızda meme kanseri taramasıyla ikinci veya üçüncü hatta dördüncü evrede kanser saptadığımız, kendini iyi hissederken diyabet tanısı alan, başka bir nedenle başvurduğunda yüksek tansiyonu olduğu anlaşılan hastalarımız oldu. Bir hastalığın belirti vermemesi, o hastalığın olmadığı anlamına gelmez. Hastalık bazen kapıyı çalmaz; biz kapıyı açtığımızda fark ederiz.
İşte Aile Hekimlerinin uygulamaya çalıştığı koruyucu hekimlik, yalnızca hastalığı tedavi etmekle yetinmeyip hastalanma riskini azaltmayı ve uygun durumlarda hastalığı erken saptamayı amaçlar.
Dünya Sağlık Örgütü sağlığı geliştirmenin insanların kendi sağlıkları üzerindeki denetimini artırabilmesiyle ilişkili olduğunu vurgular. Bu anlayış, sağlığın yalnızca hastane kapısında başlamadığını hatırlatır ve yalnızca yüksek riskli bireyleri korumanın yanında toplumun tamamını etkileyen hastalık nedenlerini azaltmanın önemini ele alır.
Bir başka deyişle, koruyucu hekimlik hem tek tek hastaların hem de toplumun geleceğine yapılan yatırımdır.
Aşılar, yaşa ve kişisel risklere uygun taramalar, dengeli beslenme, tütünden uzak durma ve düzenli hareket bu yaklaşımın temel parçalarıdır. Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlere haftada 150–300 dakika orta şiddette aerobik fiziksel aktivite öneriyor Herkesin aynı hızla başlaması gerekmez; önemli olan, kendi sağlık durumuna uygun ve sürdürülebilir bir adım atmaktır.
Bir başka alışkanlığımız da şikâyetin nedenini araştırmak yerine hemen ilaca yönelmektir. Baş ağrısı için uzun süre kendi kendine ağrı kesici kullanan, kimi zaman gereksiz yere antibiyotik isteyen hastalarla karşılaşıyoruz. Oysa değerlendirmede ağrının altında görme kusuru, hipertansiyon veya başka bir sorun bulunabiliyor. Antibiyotikler her ağrının ilacı değildir; gereksiz kullanımları antibiyotik direncine katkıda bulunur. Belirtiyi hafifletmek, her zaman sorunu çözmek değildir.
Elbette her hastalık önlenemez; koruyucu hekimlik kusursuz bir sağlık vaat etmez. Ancak önlenebilir riskleri azaltmak, doğru zamanda değerlendirilmek ve küçük alışkanlıkları kalıcı hâle getirmek için yapabileceğimiz çok şey var.
Çocuklarımızı, işimizi, evimizi, geleceğimizi düşünüyoruz. Fakat bütün bu planların merkezindeki insanı, yani kendimizi, bazen unutuyoruz.
Bir hekim için en büyük başarılardan biri, yalnızca hastasının iyileşmesine değil, hastalanma riskinin azalmasına da katkıda bulunabilmektir.
Herkese ve her şeye zaman ayırıyoruz da kendi sağlığımıza ne zaman sıra gelecek?
![[adv_img_alt]](https://www.burshabermedya.com/files/uploads/advert/1795263020-8af17.png)