1919 yılının güzel bir Mayıs gününde Ayvalık sakinleri, üç gündür limanda bekleyen gemilerden inen etekli-eteksiz ve tüfekli-tüfeksiz insan müsveddelerini coşkuyla, çiçeklerle ve dualarla karşıladılar. "Midilli'den abim gelmiş / kentte bir bayram havası" gibi şarkılar eşliğinde karınlarını doyurup, bir güzel rahat ettirdiler. Papazlar dua ve tütsüler eşliğinde eski Âhit'in "Öldürmeyeceksin" ilkesi üzerinde sabaha kadar tepinip, durdular. Mavi-beyaz bayraklarla donanmış Ayvalık ve Cunda'da çalmaya başlayan çanlar, Ahilleos’un torunlarının Anadolu'ya döndüklerini cümle âleme haber veriyorlardı.
Venizelos hükûmetinin "Megali İdea" çerçevesinde 15 Mayıs 1919'da İzmir'i işgal etmesinin ardından Yunanistan Krallığı'na bağlı askeri birlikler kuzeye doğru ilerlemeye başladılar. Mustafa Kemâl Paşa'nın Samsun'dan Havzaya geçtiği günün ertesinde, 26 Mayıs sabahında İngiliz ve Yunan gemileri Ayvalık limanına gelerek şehrin kan dökülmeden teslim edilmesini talep etti. Damat Ferit Paşa yönetimindeki İstanbul Hükümeti'nin "teslim olun" talimatlarına uymayan Yarbay Ali Bey ise teslimiyeti reddetti.
Yunan ordusu, İngilizlerin desteğiyle 29 Mayıs 1919 sabahı şafak vakti Ayvalık'a çıkarma harekâtı başlattı. Çıkarma iki koldan yapıldı: Bir kol Cunda üzerinden kuzey tepelerine yönelirken diğer kol, doğrudan Ayvalık Körfezi sahillerine çıkarma yaptı.
Yunan Tarafında Albay Zafiryos komutasındaki yaklaşık 1.000 kişilik modern silahlarla donatılmış seçkin Yunan birlikleri ve onlara destek veren yerel Rum çapulcuları bulunmaktadır. Osmanlı tarafında ise 172. Alay Komutanı Yarbay Ali Bey komutasındaki yaklaşık 500-600 düzenli Osmanlı askeri (24 subay, 150-200 er) ile Köprülü Hamdi Bey önderliğindeki Körfez efeleri ve çevre köylerden (özellikle Küçükköy Boşnakları gibi) toplanan milislerinden oluşan yaklaşık 300 kişilik halk kuvveti (Kuvâ-yi Milliye) vardır. Köprülü Hamdi Bey'in bölgedeki vatanseverleri toplayarak kurduğu "Milis Alayı", silahlı bir teşkilatlanmada Kuvâ-yi Milliye ifadesinin ilk kez kullanıldığı yerlerden biri oldu.
İlk gün yapılan yoğun sokak ve sahil muharebelerinin ardından düşmanın sayıca ve silahça üstün olması nedeniyle Yarbay Ali Bey, alayını tamamen yok ettirmemek adına taktiksel bir kararla Kozak istikametine (iç kesimlere) doğru çekti. Ayvalık merkezi Yunan işgaline uğrasa da Türk askeri dağılmadı; ilçenin hemen arkasındaki sırtlarda yeni bir savunma hattı kurdu. Ayvalık sırtlarında kurulan bu hat, kısa sürede sivil halkın, efelerin ve çevre illerden gelen gönüllülerin katılımıyla gerçek bir cepheye dönüştü.
Türk direniş güçleri, 30 Haziran 1920 tarihine kadar üstün Yunan kuvvetlerine karşı gerilla taktikleri ve yıpratma savaşlarıyla direndi ve düşmanın Anadolu'nun içlerine doğru rahatça sarkmasını engelledi. 1920 yılının yaz aylarında Yunan ordusunun genel bir taarruza geçmesi ve cephe hattını yarması üzerine buradaki birlikler, daha da iç kesimlerdeki savunma hatlarına çekildi.
İstilâ döneminde Yunan ordusu bünyesinde faaliyet gösteren Ayvalık Taburu (resmî veya askerî literatürdeki adıyla Kydonia Taburu), Yunan işgal kuvvetlerinin Bağımsız Ayvalık Alayı'na bağlı olarak bölgedeki operasyonları yürüten askerî birimdir. Bu birim, günümüzde garip bir övünme ile "Rum evi" olarak satılan evlerde oturan Rum erkeklerinden oluşmakta idi.
Yunan ordusunun bu stratejik birimi, Binbaşı Tomvakis komutasında hareket etmiş ve bağımsız Kydonia (Ayvalık) Alayı'na bağlı bir tabur olarak konuşlandırılmıştır.
29 Mayıs 1919'da Ayvalık'ın işgal edilmesi sürecinde ve sonrasındaki iç bölgelere ilerleme harekâtında aktif rol oynamıştır. Savaş gemilerinin topçu desteğini arkasına alan bu tabur; Keremköy, Yaylaköy ve Burhaniye istikametinde taarruzlar gerçekleştirerek Karaağaç köyünün doğusundaki kritik Çataltepe ve Tınaztepe mevkilerini ele geçirmiştir.
Yunan ordusuna bağlı bu taburun bölgedeki varlığı ve işgali, 15 Eylül 1922 tarihinde Türk ordusunun Ayvalık'a girmesiyle tamamen son bulmuştur.
Yunan Ayvalık Taburunun ilerleyişine karşı Anadolu'daki ilk düzenli askerî direniş Ayvalık Cephesinde gerçekleştirilmiştir. 172. Alay Komutanı Yarbay Ali Bey (Çetinkaya), Mondros Mütarekesi'nin silahsızlandırma emirlerine uymayarak emrindeki askerler ve yerel milis güçleriyle birlikte bu işgal birliğine karşı “İlk Askerî Kurşunu” sıkmış ve Ayvalık Cephesi'ni kurmuştur.
Yapılan kanlı çatışmalar, işgalci Yunan taburunun Anadolu'nun iç kesimlerine rahatça sızmasını uzun süre engellemiş; Soma, Akhisar ve Salihli gibi bölgelerde yeni millî direniş cephelerinin kurulmasına zaman kazandırmıştır.
Ayvalık Cephesi, Kurtuluş Savaşı’nda işgalci Yunan ordusuna karşı düzenli askeri birlikler tarafından ilk silahlı direnişin başlatıldığı ve ilk askeri kurşunun atıldığı tarihî bir cephedir.
![[adv_img_alt]](https://www.burshabermedya.com/files/uploads/advert/1795263020-8af17.png)